Ana Sayfa
Özel Dosyalar
İnsan ve Toplum
İz Bırakanlar
Faydalı Bilgiler
 
Kültür Sanat
Polemik
Sudoku Oyna
Sesli Kütüphane
İletişim
Hakkımızda
Ö. Çetin Engin
Saflık, tarife muhtaç...
İrfan Atasoy
İyiyim!..
Vehbi Abimizin yazıları
"O büyük günde buluşuncaya kadar sevenlere sabır, selamet;
Mahrum kalmışlara da insaf ve itidal dilerim..." - Vehbi Arvas
Tophane dünyanın en büyük top parkıydı.
08 Kasım 2010 Pazartesi | 16:18

Tophane, Boğaziçi'nin Rumeli kıyısı başında, cihan imparatorlukları taht şehri İstanbul'un çok tanınmış bir semtidir. Buradaki Osmanlı top fabrikası, dünyadaki benzerlerinin en büyüğü ve en moderni idi. Fâtih Sultan Mehmed (1451-1481) yaptırdı. Oğlu İkinci Bâyezid (1481-1512) genişletti, bunun torunu Kaanûnî Sultan Süleyman (1520-1566) yıktırarak daha geniş yeni bir bina yaptırdı. Evliyâ Çelebî şunları yazıyor (I, 440):
"Topçubaşı Ali Balı Bey'in bana söylediğine göre (1640), devlette faal halde 17.045 top vardır. Diğer toplar çaptan düştüğü veya modeli eskidiği için, eritilmek veya süs diye kullanılmak üzere hizmetten alınmıştır. Bunlar, topçubaşı olarak benim kontrolüm altındaki toplardır. Donanma topları bundan hariçtir, onlara kapdân-ı deryânın topçubaşısı bakar."
Kanun: "Devlet-i Aliyye'de hiç kimse, hâkan adına olmaksızın, kendi adına top ve kal'a sahibi olamaz. Top dökemez, kal'a inşâ edemez, bir topun veya kal'anın kendi mülkiyetinde olduğunu iddia edemez." (Bu kanunun Kırım Hanı için de geçerli olduğunu belirtiyorum.)

40 KOYUN KESİLİRDİ
"Tophâne", hem topların döküldüğü fabrikaya, hem top parkına denir. İstanbul Tophânesi, devler tarafından inşa edilmiş sanılacak derecede muazzamdı. Tunç kubbeleri altındaki çukurlara, ağızları yukarı gelmek üzere top kalıpları konur. Top balyemez ve kolomborne tiplerinde ise her ocağa 20 kalıp, şayka ise 5 kalıp, şâhî ise 100 kalıptır. Yani 100 top birden dökülür. Bir şayka topun içine bir insan girebilir. Evliyâ Çelebî'miz devam ediyor:
"Tunç erir ve kubbenin ağzından su yoluna benzer kalıplara akar. Kubbelerin dört tarafına dağlar gibi çam kütükleri yığılmıştır, başka odun kullanılmaz. Odunlar bir yıl önceden kesilip dinlendirilmiştir. Bir kulaç boyunda birbirine eş kesilip kurutulmuştur. Döküm günü büyük tören olur. İşçiler, ustalar, mühendisler tören elbiselerini giyerler. Sadrâzam, şeyhulislâm, vezirler, kazaskerler, duası kabûl olunur şeyhler, Tophâne-i Âmire'yi teşrîf ederler. Her biri birer kese altını maden deryâsına dökerler. 20 saat müddetle ateşin maden eritecek derecede hârı (ısısı) değişmez. Zamanla tunç deryâsının sathı (yüzeyi) kalaylaşmaya başlar. 40 koyun kesilir. Bütün kalıplar dolar. Bazı mühendis ve ustalara terfîler ve ihsanlar verilir. Topçubaşı, sadrâzama ziyafet çeker.
Kalıpların soğuması 7 gün sürer. Toplar kalıplardan çıkarılır. Satıhları (yüzeyleri) cilâlanır. Her top arabalarına yerleştirilir. Üç kıt'a, yedi iklime dağılan kalelerimize, ordu birliklerimize, Donanma-yı Hümâyûn teknelerimize gönderilir. Deneme atışında ârıza yapan toplar gönderilmeyip, ambara çekilir. Tophânemizde dünyanın en büyük top parkı vardır. Cihan devletimizin ihtiyat topları dağlar gibi yığılmıştır."

-Eski Tophane-


Evliyâ Çelebî, Tophâne duvarlarındaki çok güzel resimlerin Şâhkulu adlı büyük ressama ait olduğunu yazıyor ki, Safevî Türkmen imparatorluğundan Osmanlı'ya gelen san'atkârlardan olduğu isminden anlaşılıyor. Bayram günlerinde ve Cihan Hâkanı Boğaz'dan geçerken Tophane'den 40-50 topun ateşlendiğini öğreniyoruz. Evliyâ, bu dünyanın en büyük sanayi tesislerinden biri olan askerî kuruluşun adını verdiği semti de anlatıyor. Şunları söylüyor:
"İstanbul'un en büyük ve kalabalık semtlerindendir. 70 mahalle Müslüman, 20 Rum, 7 Ermeni mahallesidir. Birkaç Yahudi evi de vardır. Çingene ve Avrupalı yoktur. Avrupalılar Galata tarafında yaşarlar. İstanbul tophânesinin kapasitesi yılda 1000 toptur. Fazlası dökülemez. Ama Devlet-i Aliyye'nin pek çok yerinde ufaklı büyüklü top parkları ve tamirhaneleri vardır. Tophâne-i Âmire'nin kara tarafından muhafaza ve asayişinden topçubaşı, deniz tarafından bostancıbaşı denen generaller sorumludur."

TARİHİMİZİN RENKLİ YÜZÜ
1930'lu, 40'lı yılların Tophane'sini biliyorum. Yoksul ve bakımsızdı. Cihangir ve Sıraselviler'de oturuyorduk. 3 yıl (1, 2, 5. sınıflar) Firuz Ağa İlkokulunda okudum. İki ayrı kesimden gelen arkadaşlarım birbirinden farklı idi: Tophane'den gelenler ve Cihangir'den gelenler. Yaşlılar, Tophane çevresindeki tekkeler kapatılınca seviye düştüğünü söylüyorlardı. 50'li yıllarda Tophane'de kabadayı, bitirim, külhanbeyi tabir edilen kişiler türedi. Günümüzde yerlerini tinercilere bıraktı. Bu yıllar zarfında İstanbul şehri, 1 milyon nüfustan 12 milyon nüfusa geçti. Tophane, cihan şehrimizin karakteristik semtlerinden biri şöhretini her zaman muhafaza edecektir. Yokuş aşağı inince, Boğaz'a yaklaşırsınız. Sinan eseri Kılıç-Ali Paşa Camii, Birinci Mahmûd'un annesi vâlide-sultânın âbidevî meydan çeşmesi, modern Türkiye'nin kurucusu Sultan Mahmûd'un yeniçeriliğe son vermesi şerefine yaptırdığı Nusretiye Hünkâr Camii, olanca haşmetleriyle renkli tarihimizi oluşturarak gözlerimizin önüne serilir.

Kaynak: Yılmaz Öztuna

  kültür sanat kategorisindeki en yeni içerikler
- Türk sinemasını bekleyen büyük tehlike…
- Sinemeseverler Azalıyor mu?
- Kâbe'deki Osmanlı Revakları Yıkılmayacak...
- TGRT FM 19 Yaşına Girdi....
- Van seyahatim...
- Mona Lisa'nın sırrını çözecek mezar açıldı!
- Cannes Film Festivali Başlıyor!
- İstanbul Film Festivali Başlıyor
- Burhan Kuzu’dan Gündem Oluşturacak Kitap...
- Mesir Festivali Başladı
- 3500 Vakıf Eseri Restore Edildi...
- Vizyona 6 Film Girdi...
- Oscar'a "Zoraki Kral" Damgası...
- Washington'da Osmanlı İzleri...
- Tarihî bir mevlid...
- 2010 Oscar adayları belli oldu...
- Vizyonda Bu Hafta...
- "Muhteşem" Tepki...
- Altın Küre'de "Sosyal Ağ" Damgası...
- "Muhteşem Yüzyıl"a Rekor Şikayet
- Necati Cumalı'nın bilinmeyen şiiri!..
- Mahmut hoca taburcu oldu!..
- Dizi Süreleri Kısalacak mı?
- S. Ahmet Arvasi dualarla anıldı...
- Ulucanlar İşkence Müzesi Oldu...
- Bu kategoridekileri listele
   
SaatliMaarif.com
Sınırı çizilen her özgürlük tanımı kalemimizin mürekkebidir....
Bir Derinev Yapımı