Ana Sayfa
Özel Dosyalar
İnsan ve Toplum
İz Bırakanlar
Faydalı Bilgiler
 
Kültür Sanat
Polemik
Sudoku Oyna
Sesli Kütüphane
İletişim
Hakkımızda
Ö. Çetin Engin
Saflık, tarife muhtaç...
İrfan Atasoy
İyiyim!..
Vehbi Abimizin yazıları
"O büyük günde buluşuncaya kadar sevenlere sabır, selamet;
Mahrum kalmışlara da insaf ve itidal dilerim..." - Vehbi Arvas
Kurtbay Önür' ün kaleminden "Tire"
22 Haziran 2007 Cuma | 14:48

40 bin kişilik kasabada 102 cami ve bine yakın tarihi eser, camiler, türbeler, konaklar, tekkeler yıllar öncesini anlatırken, unutulmuşluğun hüznünü yaşıyor, Tire'nin insanı gibi...

Selçuk Sultanları'nın, Türk Beylerinin, Yıldırım Bayazıd'ın, Timur'un, nice büyük alim ve evliyaların bağrına yaslandığı binlerce asırlık toprakları küçük, hazinesi "büyük" kasaba Tire...

Anadolu'nun her köşesi ayrı bir cennet diye tabir edilir. Tarihin bütün safhalarında sabırla tüm güzellikleri toprağına nakşetmiş yemyeşil bir kasaba... Ege'nin bu tarihi şehrini dolaştık ve sizlere, "Yeşil Tire"'nin ilimle, kültürle ama aynı zamanda kahramanlıkla yoğrulmuş tarihini anlatalım istedik. Aslında benim çocukluğum izleri de mevcut bu sokaklarda. Sokakları ve konakları terkedilmişliğin izini taşırken, geçmiş bütün haşmetiyle en ücra köşelerde bile canlanıyor Tire'de... Selçuk Sultanları'nın, Türk Beylerinin, Yıldırım Bayazıd'ın, Timur'un, nice büyük alim ve evliyaların bağrına yaslandığı binlerce asırlık toprakları küçük, hazinesi "büyük" kasaba Tire... 

Dünden bugüne uzanan yol
Bunlardan birini teşkil eden Güme dağının kuzey eteklerindeki Tire,  münbit arazisi ile daha ilk çağlardan itibaren çeşitli kavim ve milletlerin önemli bir yerleşim merkezi olması ile dikkat çekiyor.
14. yüzyıl başlarından itibaren Anadolu'nun batı uçlarında fetih faaliyetine girişen Aydınoğulları, bu bölgede kısa sürede bir beylik tesis etmek suretiyle, zaman içinde beyliğe merkezlik edecek olan Birgi, Selçuk, İzmir ve Tire gibi önemli şehirleri bünyesine katıyor. Menteşe'nin damadı olan Sasa Bey şehri, 1305 yılında kuşatmışsa da düşürememiştir. Öte yandan, şehrin mücahid Türk alimleri tarafından manevi destekle, fetihlere iştirak ederek ordulara destek temin edilmiştir. Tire'nin batısında Hisarcık Köyü yakınlarında Balım Sultan, doğusunda Ali Baba tekkelerinin mevcudiyeti, bu nevide faaliyetlerin Tire'nin fethi sırasında da gösterilmiş  olduğu bildirilmektedir. Tazyiklere uzun müddet mukavemet edemeyen şehir, Sasa ve Mehmed Beylerin ortak harekatı sonucunda 1308'de fethedilmiş ve aynı yıl Mehmet Bey'le ihtilafa düşen Sasa Bey'in bertaraf edilmesiyle Tire kesin olarak Aydınoğulları Beyliği topraklarına katılmıştır. Bir müddet sonra Gazi Mehmed (Şah) Bey'in hakim olduğu toprakları, oğulları arasında taksim ederken, Tire'yi dördüncü oğlu Süleyman Şah'a verdiği ve kendisini buraya "bey" tayin ettiğini belirtmiştir. Enver'i Dusturnamesi'ndeki bir beyt bu durum şöyle anlatılır;

Tire'yi verdi Süleyman Şah'a Şah,
Ol yana ol dahi tutdu azm-i râh, 

Adım başı Osmanlı-Selçuklu izi
Tarih boyunca gelişmeler dikkate alınınca Süleyman Şah'ın beyliği almasından sonra Tire'de sakin bir dönem sürdüğü ortadır. Süleyman Şah vefatı 1350 tarihine kadar Tire'de beyliğini sürdürmüştür. 1350 yılından 1390 yılına kadar Tire'nin önemli siyasi ve askeri hadiseye sahne olmadığına hükmolunabilir. Bu sonunu tarihte Osmanlı hükümdarı Yıldırım Bayezid ordusuyla Aydınoğlu ülkesine yürüyerek, beyliği Osmanlı topraklarına dahil etmiştir. Aydınoğlu İsa Bey Osmanlı Devleti'ne mukavemet etmeden, dahil olmayı kabut ettiği için Tire vakıflarla birlikte İsa Bey'in sorumluluğuna verilmiştir. İsa Bey Tire'de 1395 yılında vefat etmiş, Tire Osmanlı Devleti topraklarında tarihi ve kültürel olarak önemini arttırmaya devam etmiştir.

Kışın ortasında Ehl-i Sünnet'in sancaktarı Timur Han'ın "Tire" ziyareti
Timur Han Ankara Savaşı'nda Yıldırım Bayazıd Han'ı mağlup ve esir ettikten sonra Aydın Eli'ne (Tire) 1402 1403 kışını Tire'de geçirmiştir. Aydınoğulları Beyliği Timur Han'ın desteğiyle 1425 yıllarına kadar kendi hükümranlıklarını sürdürmeye çalış mıslarsa da zikredilen tarihte Osmanlı Sultanı 2.Murad'ın Aydınoğulları Beyi Cüneyd Han'ın ortadan kaldırmasıyla, Aydıneli tamamen Osmanlı topraklarına katılmıştır. Osmanlılar döneminde Tire önemini korumuş ve anadolu eyaleti Aydın sancağının merkezi olmuştur. Nüfusun artması ile birlikte şehir büyük bir gelişme göstermiş, bir ticaret ve ilim merkezi haline gelmiş tir. 15. yüzyılda 26 mahalleden oluşan şehir, Tire şehri mahalleri 17. yüzyılın sonuna kadar 68 mahalleye kadar genişlemiştir. Fatih Sultan Mehmed Han'ın Veziriazam ı Rumi Mehmed Paşa Tire 'de cami ve türbe yaptırdıktan sonra zengin vakıflar tesis ettirmiştir.

İşgale karşı müthiş direniş
1919 baharında maruz kaldığı işgalde halk müthiş mücadeleler vermiş, Kurtuluş Savaşı'nın en çetin müsadere ve muharebelerine göğüs germiştir. Halkın içinde Selçuklu ve Osmanlı'nın mirasını taşıyan torunları "yörük türkmen boyları", "Haleb'ten göçen arablar, efsaneler yazmıştır.
Yörük ve Türk kültürünün beşiği olarak bilinen Tire İslam'la bütünleşmiş aynı zamanda  "zeybek"lerin destan sahibi isimleri 'Yörük Ali Efe, Ese Efe, Tireli İsmail Efe, Çakırcalı Mehmet Efe, ve rahmetli ninem Tabancalı Nur Kadın'ın (Emire Ayşe) öyküleri halk arasında dilden dile dolaşmıştır. 4 Eylül 1922'de özgürlüğüne kavuşan şehir, Tire'de işgalcilere karşı meydana gelen gerilla usulü savaş bütün halk hareketlerinin öncüsü olmuştur.

40 bin Nüfusa 102 camii
 Nüfusu 40 bini geçmeyen Tire'nin en büyük özelliği tarihi ve  102 camii 44'ü tarihi camii, kaybolmamış onlarca medrese, hanlar, hamamlar , onlarca konak ile tarihini bütün haşmetiyle sergiler. Tire halkı tarım ve hayvancılıkla uğraşan mütevazi, misafirperver, sakin ve uyumlu bir halktır. Ancak bölgede bulunan diğer yerleşimcilerin bölgede kültürel olarak olumsuz etkisi bilinmektedir.  Memurların ve emeklilerin görev yapmayı arzu ettikleri bir şehir olarak bilinen "Yeşil Tire" sıcak iklimi, yemyeşil tabiatı, sakinliği ve uysallığı ile yaşayanlara ve şehri ziyaret edenlere huzur vermektedir. Anadolu'nun Selçuklu, Osmanlı mimarisi ile bezenmiş tarihin ve tabiatın tüm güzelliklerini taşıyan köşede bir kasaba görmek istiyorsanız. "Yeşil Tire" halen hayatta kalmak için ve sizi misafir edebilmek için direniyor.

İbn-i Melek (Abdüllatif bin Ziyauddin "rahmetullahi aleyh" ) Hazretleri'nin yurdu
Hanefi Mezhebi fıkıh alimlerinden, ismi Abdüllatif bin Abdüllaziz bin Eminüddin'dir. Lakabı İzzuddin'dir. İ bn i Melek veya Ferişta künyesiyle meşhurdur. Doğum tarihi kesin olarak bilinmeyen büyük alim İbn i Melek Hazretleri 1399 senesinde Tire'de vefat etmiştir.
İbn i Melek zamanın bütün ilimlerini tahsil ederek, özellikle dini ilimlerde alim olmuştur. Bütün ilimlerde üstünlüğü kabul ettirip, fazileti ve hilmi ile kendini halka sevdirmiştir. En zor metinleri mutaala etmekte ve ilimlerin çoğunu ezberlemekte meşhurdur. Aydınoğlu Mehmed Bey'e derst okutmuştur. Mehmed Bey hocasının ismini taşıyan İbn i Melek Medresesi yaptırmıştır. İbn i Melek Hazretleri'nin usul, fıkıh, hadis ve tasavvufa dair bir çok kıymetli eserleri vardır. İbn i Melek Hazretleri rahmetullahi aleyh,  Menar şerhinde buyuruyor ki, "müctehidlerin bir din bilgisi üzerindeki sözleri birbirine uymad ığı zaman, sonra gelen alimlerin, bu bilgiyi müctehidlerin bildirmiş olduklarından başka türlü anlatmalar ının söz birliğiyle bildirilmiştir."


 

M. Kurtbay Önür

mkurtbay@hotmail.com

  kültür sanat kategorisindeki en yeni içerikler
- Türk sinemasını bekleyen büyük tehlike…
- Sinemeseverler Azalıyor mu?
- Kâbe'deki Osmanlı Revakları Yıkılmayacak...
- TGRT FM 19 Yaşına Girdi....
- Van seyahatim...
- Mona Lisa'nın sırrını çözecek mezar açıldı!
- Cannes Film Festivali Başlıyor!
- İstanbul Film Festivali Başlıyor
- Burhan Kuzu’dan Gündem Oluşturacak Kitap...
- Mesir Festivali Başladı
- 3500 Vakıf Eseri Restore Edildi...
- Vizyona 6 Film Girdi...
- Oscar'a "Zoraki Kral" Damgası...
- Washington'da Osmanlı İzleri...
- Tarihî bir mevlid...
- 2010 Oscar adayları belli oldu...
- Vizyonda Bu Hafta...
- "Muhteşem" Tepki...
- Altın Küre'de "Sosyal Ağ" Damgası...
- "Muhteşem Yüzyıl"a Rekor Şikayet
- Necati Cumalı'nın bilinmeyen şiiri!..
- Mahmut hoca taburcu oldu!..
- Dizi Süreleri Kısalacak mı?
- S. Ahmet Arvasi dualarla anıldı...
- Ulucanlar İşkence Müzesi Oldu...
- Bu kategoridekileri listele
   
SaatliMaarif.com
Sınırı çizilen her özgürlük tanımı kalemimizin mürekkebidir....
Bir Derinev Yapımı